Tefviz Akidesi Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
İstanbul’da her gün binlerce insan, şehirdeki yoğun kalabalığın içinde kaybolup gidiyor. Toplu taşıma araçlarında, caddelerde, kafelerde, işyerlerinde binbir türlü insan hikayesi yaşanıyor. Bazen bir çiftin sokakta el ele tutuşması, bazen de genç bir kadının işe giderken yaşadığı göz tacizleri, toplumsal normların ve değerlerin ne denli iç içe geçtiğini gösteriyor. İşte bu toplumsal normlar arasında, insanların inançları, değerleri ve akideleri de yer alıyor. Tefviz akidesi de bu değerlerin temel taşlarından birisi. Ama bu kavramı sadece dini bir bağlamda değerlendirmek yetersiz olacaktır; çünkü tefviz akidesi, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla da doğrudan ilişkilidir.
Tefviz Akidesi Nedir? Kısaca Tanımlayalım
Tefviz akidesi, İslam düşüncesinde, bir kişinin Allah’a olan teslimiyetinin ve güveninin bir ifadesidir. Bu terim, Allah’a olan inancın mutlak bir teslimiyetle, “Beni Allah’a havale ediyorum” gibi bir anlam taşımasına dayanır. Felsefi ve teolojik bir kavram olarak tefviz, insanın kendi akıl ve iradesini Allah’ın takdirine bırakmasıdır. Ancak bu kavramın toplumsal hayatımıza etkileri çok daha derindir ve aslında farklı toplumsal dinamiklere nasıl yansıdığını anlamak, günümüz dünyasında daha anlamlı hale gelir.
Tefviz Akidesi ve Toplumsal Cinsiyet
Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumda nasıl bir rol ve kimlik üstlendiğini belirleyen bir kavramdır. İstanbul gibi büyük bir şehirde yaşayan bir kadın olarak, toplumsal cinsiyetin ve kadın kimliğinin zaman zaman belirleyici olduğunu gözlemliyorum. Gündelik hayatta, özellikle sokaklarda, toplu taşımada ve iş yerinde karşılaştığım sahnelerde, kadınların ve erkeklerin nasıl farklı muamele gördüğünü fark etmek zor olmuyor. Kadınların işyerlerinde daha düşük maaşlar aldığını, yönetim pozisyonlarında daha az temsil edildiğini ve toplumun pek çok yerinde hala “erkek egemen” bir yaklaşımın hakim olduğunu görmek, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini somut bir şekilde gösteriyor.
Tefviz akidesinin toplumsal cinsiyetle ilişkisini düşündüğümüzde, bu kavramın kadınlar ve erkekler arasında farklı bir yansıma bulduğunu söylemek mümkün. Kadınlar, toplumsal olarak daha fazla özne olamayacaklarına inanıp, hayatlarını bir anlamda Allah’a havale etme eğiliminde olabilirler. Bunun nedeni, kadınların genellikle kendi hayatlarını şekillendirirken, erkeklere nazaran toplumsal baskılarla daha çok karşılaşmalarıdır. Kendi hayatlarına dair kararları alırken daha fazla dış etkenle şekillenen kadınlar, bir noktada tefviz akidesinin kolayca içine çekilebilirler. Ama bu teslimiyet, sadece bir tür duygusal rahatlık değil, aynı zamanda toplumsal bir direncin yansıması olabilir. Kadınların, toplumdaki eşitsizlikle mücadele etmek için hayatlarını bazen “Allah’a havale etme” düşüncesini bir savunma mekanizması olarak kullanmaları mümkün.
Çeşitlilik ve Tefviz Akidesi
Çeşitlilik, farklı kültürlerin, etnik grupların, inançların, cinsiyetlerin ve kimliklerin bir arada var olmasını ifade eder. İstanbul’da yaşamak, bir çeşitlilik içindeki bu farklı kimliklerle sürekli bir etkileşimde olmak anlamına geliyor. Her gün farklı insanlarla karşılaşıyoruz; farklı yaşam tarzlarına sahip, farklı kökenlerden gelen, farklı inançlara sahip insanlar… Bu çeşitlilik, bazen de tefviz akidesiyle kesişiyor.
Özellikle farklı inançlardan gelen insanların toplumda nasıl yer bulduklarını gözlemlediğimde, bazen bu kavramın çeşitli kimlikleri baskı altına aldığını görüyorum. Örneğin, bir kadın farklı bir etnik kimlik taşıyor ve aynı zamanda müslüman değil. Toplumsal cinsiyet ve dinle iç içe geçmiş bir hayat yaşarken, kendini sürekli olarak dışlanmış hissediyor. Bu durumda, bu kişi de tefviz akidesinin rahatlatıcı bir gücüne sığınabiliyor. “Allah’a havale etmek” ve dünyadaki tüm adaletsizlikleri ve zorlukları bir noktada “Allah’a bırakmak” hem bir tür teselli kaynağı olabilir hem de toplumsal baskıdan bir kaçış yolu.
Özellikle sivil toplum alanında çalışırken, pek çok farklı kimlikten gelen insanla konuşma fırsatım oluyor. Onların yaşadığı zorlukları, toplumun onları nasıl dışladığını ve bazen de Allah’a sığındıklarını görüyorum. Çeşitli kimliklerin toplumsal hayatta baskı altında olması, onların ruhsal olarak kendilerini tefviz akidesine yöneltmelerine sebep olabiliyor. Ancak burada bir parantez açmak gerekir; tefviz akidesi, bir noktada bireyi pasifleştiriyor olabilir. Toplumda daha aktif rol alan, değişim yaratmaya çalışan insanlar için, bu teslimiyet anlayışı bazen engelleyici bir faktör olabilir.
Sosyal Adalet ve Tefviz Akidesi
Sosyal adalet, bireylerin eşit haklar ve fırsatlar elde edebilmesi için gereken koşulların sağlanmasıdır. Bu, yalnızca ekonomik eşitsizlikleri değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet, etnik kimlik, engellilik gibi birçok faktörü kapsayan geniş bir alanı ifade eder. İstanbul’un çok kültürlü yapısında sosyal adaletin ne kadar önemli olduğunu her geçen gün daha fazla hissediyorum. Herhangi bir toplu taşıma aracında, her gün farklı geçmişlerden gelen insanlarla karşılaşmak, bazen bu insanları toplumsal adaletin nasıl ihlal edildiğini gözlemlemek anlamına geliyor.
Sosyal adaletin en önemli konularından biri, her bireyin eşit bir şekilde fırsatlara sahip olmasıdır. Ne yazık ki, İstanbul’da, tıpkı birçok dünyada olduğu gibi, adaletin sağlanmadığı birçok durumla karşılaşıyoruz. Birçok kişi, toplumsal eşitsizliklere karşı bir tür tefviz akidesine sığınır; “Bunu ben değiştiremem, ne yapabilirim ki, her şey Allah’ın takdiri.” Ancak bir taraftan da, bu tür bir teslimiyet, sosyal adaletin gerçekleşmesi adına bireysel direncin azalmasına sebep olabilir. Birinin toplumdaki eşitsizlikleri değiştirebilme gücüne sahip olduğunu düşünmesi ve bu doğrultuda mücadele etmesi, sosyal adaletin sağlanmasında büyük bir rol oynar.
Sonuç: Tefviz Akidesi ve Günümüz Toplumunun Mücadele Alanları
Sonuç olarak, tefviz akidesi sadece dini bir kavram olmanın ötesine geçiyor. Bu kavram, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle doğrudan ilişkilidir. Toplumda karşılaştığımız eşitsizlikler, dışlanmışlıklar ve zorluklar, bizi bu teslimiyet anlayışına yönlendirebilir. Ancak bu teslimiyet, her zaman pasifleşmek anlamına gelmez. Tefviz akidesinin, bir yandan rahatlatıcı bir güç sağlarken, diğer yandan toplumsal direncin zayıflamasına yol açtığını unutmamak gerekir. Toplumsal eşitlik için hala yapmamız gereken çok şey var ve belki de hep birlikte harekete geçmek, Allah’a havale etmekten çok daha güçlü bir çözüm olabilir.